.svg)
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) heeft gisteren (5 augustus 2026) twee interessante uitspraken gedaan over de oplegging van lasten onder dwangsom op grond van artikel 13b Opiumwet (ECLI:NL:RVS:2026:4578 en ECLI:NL:RVS:2026:4579). Centraal stond de vraag of de bevoegdheid van de burgemeester om een dergelijke last onder dwangsom op te leggen een pandgericht of persoonsgericht karakter heeft. In het verlengde daarvan lag de vraag voor of een dergelijke last uitsluitend kan worden opgelegd ten aanzien van het pand waarin de overtreding is vastgesteld, of dat deze ook kan gelden voor het gehele grondgebied van de gemeente.
Kort gezegd oordeelt de Afdeling dat een op artikel 13b van de Opiumwet gebaseerde last onder dwangsom pandgericht is. De burgemeester kan deze bevoegdheid daarom niet gebruiken om een gemeentebrede last onder dwangsom op te leggen ter voorkoming van overtredingen door dezelfde persoon op andere locaties.
De casus
In 2023 trof de politie een hennepkwekerij aan in een bedrijfspand in Deventer. De burgemeester was eerst voornemens een last onder bestuursdwang op te leggen, strekkende tot tijdelijke sluiting van het pand. Inmiddels had de eigenaar van het pand echter de sloten vervangen, waardoor appellant geen toegang meer had tot het pand.
Om die reden heeft de burgemeester geen last onder bestuursdwang opgelegd die was gericht op de sluiting van het pand. In plaats daarvan heeft hij aan appellant twee lasten onder dwangsom opgelegd die golden voor het gehele grondgebied van de gemeente. Daarmee beoogde de burgemeester te voorkomen dat appellant op een andere locatie binnen de gemeente opnieuw een vergelijkbare overtreding zou begaan.
Appellant was het daar niet mee eens en heeft tegen deze besluiten bezwaar gemaakt. De burgemeester heeft de bezwaren ongegrond verklaard. Vervolgens heeft appellant beroep ingesteld bij de rechtbank. Nadat ook dat beroep ongegrond was verklaard, heeft appellant hoger beroep ingesteld.
In hoger beroep betoogde appellant dat de rechtbank er ten onrechte van is uitgegaan dat de burgemeester op grond van artikel 13b van de Opiumwet bevoegd was de lasten op te leggen. Volgens hem biedt dat artikel alleen een grondslag voor de oplegging van maatregelen die op het pand zijn gericht en is daarvan in dit geval geen sprake.
De uitspraak
De Afdeling heeft het hoger beroep van appellant gegrond verklaard. Zij heeft de uitspraak van de rechtbank en het besluit op bezwaar vernietigd, het primaire besluit herroepen en vervolgens zelf in de zaak voorzien.
Volgens de Afdeling is de bevoegdheid van de burgemeester op grond van artikel 13b van de Opiumwet gekoppeld aan hetgeen in een specifiek pand aan stoffen of voorwerpen is aangetroffen. Die bevoegdheid heeft daarmee een pandgericht karakter.
De bevoegdheid om in plaats van bestuursdwang een last onder dwangsom op te leggen, is neergelegd in artikel 5:32, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht. De bevoegdheid van de burgemeester om op grond van artikel 13b Opiumwet een last onder dwangsom op te leggen is daarom een afgeleide bevoegdheid. Dit maakt dat ook die bevoegdheid gekoppeld is aan het specifieke pand waarin de overtreding is geconstateerd.
De burgemeester had de lasten echter niet beperkt tot dat pand. Hij had appellant verboden om op het gehele grondgebied van de gemeente opnieuw een overtreding te begaan, met als doel herhaling op een andere locatie te voorkomen.
Volgens de Afdeling is de burgemeester daarmee buiten de grenzen van zijn bevoegdheid getreden. Dat de bestrijding van drugsoverlast in de gemeente van groot belang is, rechtvaardigt geen ruimere uitleg van artikel 13b Opiumwet. De burgemeester kan daarom nie voorbijgaan aan het pandgerichte karakter van de bevoegdheid.
Daarnaast overweegt de Afdeling dat artikel 13b Opiumwet geen grondslag biedt voor bestuursrechtelijke handhaving van artikel 3 Opiumwet. Een gestelde overtreding van artikel 3 Opiumwet kan daarom niet dienen als grondslag voor een last onder dwangsom die geldt voor het gehele gemeentelijke grondgebied.
Betekenis voor de praktijk
De uitspraken maken duidelijk dat een last onder dwangsom op grond van artikel 13b Opiumwet niet zonder meer persoonsgericht of gemeentebreed kan worden opgelegd. De last moet verbandhouden met het specifieke pand waarin de voor artikel 13b relevante stoffen of voorwerpen zijn aangetroffen.
Tot nu toe kwam het voor dat burgemeesters aan daadwerkelijke overtreders of functionele overtreders, zoals verhuurders of pandeigenaren, een persoonsgebonden last onder dwangsom oplegden. Een functionele overtreder is iemand die niet zelf de feitelijke handelingen verricht, maar aan wie de overtreding onder omstandigheden kan worden toegerekend, bijvoorbeeld omdat hij feitelijke zeggenschap had over de situatie of niet voldoende heeft gedaan om een overtreding te voorkomen.
Een dergelijke last zag dan niet alleen op het pand waarin de overtreding was vastgesteld, maar ook op andere panden. Zo kon de last, zoals in deze zaak, gelden voor het gehele grondgebied van een gemeente om te voorkomen dat een gebruiker van een pand elders opnieuw een overtreding zou begaan. Ook kwam het voor dat de last betrekking had op alle panden van een eigenaar binnen de gemeente.
Na deze uitspraken lijkt daarvoor geen ruimte meer te bestaan. De Afdeling benadrukt immers dat de bevoegdheid uit artikel 13b Opiumwet is verbonden met het specifieke pand waarin de overtreding is geconstateerd. Een last onder dwangsom die is gericht op het voorkomen van overtredingen op andere locaties, overschrijdt de grenzen van die bevoegdheid.
Hoewel de uitspraken niet specifiek betrekking hebben op een functionele overtreder, zoals een verhuurder of pandeigenaar, ligt het voor de hand dat dezelfde redenering ook in die gevallen kan worden toegepast. Ook dan wordt immers voorbijgegaan aan het pandgerichte karakter van de dwangsombevoegdheid van artikel 13b Opiumwet.
Heeft u als huurder, verhuurder of pandeigenaar te maken met een last onder dwangsom op grond van artikel 13b Opiumwet of wilt u weten wat deze uitspraken voor uw situatie betekenen? Neem dan gerust contact met ons op.
